چگونه تحلیل پیشبینیگرانه، ناجی صنعت حملونقل در میانه آشفتگیهای بیسابقه تجارت جهانی در ۲۰۲۵ شده است؟
یکی از مهمترین بحثهای امروز در صنعت حملونقل، نقش تحلیلهای پیشبینیگرانه در کمک به شرکتها برای پیشی گرفتن از اختلالات گسترده زنجیره تأمین جهانی است. هرکسی که اخبار تجارت بینالملل را پیگیری کرده باشد، میداند که در چند سال اخیر (بهویژه زیر سایه دولت فعلی آمریکا) موجی از بحرانها تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.
پاتریک فریث، مدیر ارشد رشد و تجارت فرامرزی در شرکت Avalara، نزدیک به سه دهه در حوزه لجستیک بینالملل فعالیت داشته و فراز و فرودهای بسیاری را در تجارت جهانی تجربه کرده است. با این حال او تأکید میکند هیچ دورهای مانند سال ۲۰۲۵ سابقه نداشته است. او میگوید: «ده ماه اخیر، آشفتهترین و پرتلاطمترین دوران کاریام در حوزه تجارت فرامرزی بوده است.»
این آشفتگی از فوریه آغاز شداست، زمانی که دولت ایالات متحده آمریکا با طرح نگرانیهایی درباره فنتانیل، مهاجرت غیرقانونی در مرز جنوبی و ورود کالای تقلبی، مجموعهای بیوقفه از تعرفههای گمرکی، مذاکرات تجاری و تغییرات سیاستی را کلید زد، تحولاتی که شرکتها را در سراسر جهان غافلگیر کرده است.
فریث معتقد است حتی برگزیت (که سالها مهمترین رویداد مخرب تجارت تلقی میشد) قابل مقایسه با وضعیت سال ۲۰۲۵ نیست:
«این نسخه پرقدرتتر و سریعتر برگزیت است، همهچیز روزبهروز تغییر میکند و اجرای تصمیمها به جای سالها، طی چند روز انجام میشود.»
در حالی که برگزیت طی سه سال با زمانبندی مشخص و مراحل مرحلهای اجرا شد، شرایط تعرفهای سال ۲۰۲۵ کاملاً غیرقابل پیشبینی بوده است. شرکتها دیگر فرصتی برای برنامهریزی، تنظیم زنجیره تأمین یا تدوین استراتژیهای انطباق ندارند.
از ماه مارس 2025، زنجیرهای از تحولات بهطور جدی آغاز شده است، در ابتدا چین هدف تعرفههای تنبیهی قرار گرفت. سپس در دوم آوریل، اعمال تعرفههای متقابل علیه ۵۱ کشور خبری شوکه کننده بود که مانند انفجاری در صنعت حملونقل جهانی آثار خود را نشان داد. پس از آن موجی از مذاکرات تجاری آغاز شد و بریتانیا نخستین کشوری بود که در جریان نشست G7 در کانادا، توافق جدیدی امضا کرد.
طی چند ماه اخیر حدود ۱۵ توافق تجاری به نتیجه رسیده، اما شکافهای بزرگی همچنان باقی است، چین و مکزیک هنوز در حال مذاکرهاند، کانادا درگیر بیثباتی است و بسیاری از کشورها هنوز بر سر مفاد توافقهای جدید با آمریکا چانهزنی میکنند.
این بیثباتی باعث شد بسیاری از شرکتها در ابتدا رویکرد «توقف کامل» در پیش بگیرند.
فریث میگوید: «واکنش اولیه بسیاری از سازمانها مثل گوزنی بود که در نور چراغ گیر افتاده باشد. همه منتظر بودند ببینند فردا چه میشود.»
با اعلام یک مهلت ۹۰روزه برای برخی تعرفهها، شرکتها فرصت را غنیمت شمرده و اقدام به افزایش موجودی انبار در بازار آمریکا کردند. اما این فرصت نیز در حال بسته شدن است: «تعلیق تعرفه چین دو هفته دیگر تمام میشود و مکزیک حدود یک هفته دیگر.»
با بسته شدن پنجره موجودیسازی، شرکتها به استراتژی تازهای روی آوردهاند: مهندسی تعرفه، یعنی تأمین کالا از کشورهایی با نرخ تعرفه پایینتر. نمونه بارز آن، نایکی است که برای کاهش بار تعرفهای یکمیلیارددلاری ناشی از واردات کفش از چین، برنامهریزی کرده تا وابستگی خود به چین را تا ۲۰۲۶ به زیر ۱۰ درصد برساند.
اما این تغییرات مستلزم تحلیل عمیق، ارزیابی کیفیت تأمینکنندگان جدید، مذاکره مجدد قراردادها و بازطراحی زیرساخت لجستیک است.
در کنار این اقدامات، شرکتها سخت در تلاشاند تا مشخصات محصولات خود را کاملاً مطابق با استانداردهای HS و کشور مبدأ دقیق ثبت کنند، زیرا کوچکترین خطا ممکن است به توقیف، برگشت و یا تعلیق محموله منجر شود.
این کار امسال حتی دشوارتر شده است، زیرا در شرایطی که معمولاً سالانه حدود ۵۰هزار تغییر تعرفهای ثبت میشد، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۰۰هزار تغییر اتفاق افتاده است.
همزمان حذف آستانه de minimis (که از ۲۰۱۶ امکان واردات کالاهای کمارزش بدون پرداخت عوارض را فراهم میکرد) ضربه دیگری به تجارت بینالملل وارد کرده است. اکنون تمامی محمولهها نیازمند تکمیل اظهارنامه دقیق و عبور از روال گمرکی رسمیاند.
در چنین شرایطی، فریث میگوید راهی جز اتکا به اتوماسیون و هوش مصنوعی باقی نمانده است.
شرکتهای مطرح دنیا با استفاده از هوش مصنوعی، کدهای HS را از روی اطلاعات کالا (به هر زبان) شناسایی کرده و با محاسبه خودکار عوارض، شرکتها را در جریان لحظهای تغییرات قرار میدهد.
«اگر امروز بهصورت دستی اطلاعات را بهروز کنید، فردا دقیقه یک صبح دوباره عقب خواهید بود.»
او هشدار میدهد که انتظار ثبات در ۲۰۲۶ خوشبینانه است:
«کار هنوز تمام نشده، تغییرات بیشتری در راه است و تا پایان سال آرامش نخواهیم داشت.»
به گفته او، سازمانها باید چابک باشند، استراتژیهای متنوع را همزمان بهکار گیرند و فناوری را به هسته عملیات خود تبدیل کنند.
در مجموع، سال ۲۰۲۵ برای شرکتهای فعال در تجارت فرامرزی، آزمونی سخت و سرنوشتساز بوده است. آنهایی که توانستهاند خود را با این موج تحولات وفق دهند، برای آینده آمادهتر خواهند بود ــ و سایرین ممکن است سال ۲۰۲۶ را دشوارتر از آنچه پشت سر گذاشتهاند، تجربه کنند.
